اجلاس تابستانی مجمع جهانی اقتصاد (داووس) که در ژوئن 2026 (اوایل تیرماه 1405) در شهر دالیان چین برگزار شد، بار دیگر به محلی برای گفت‌وگوی دولت‌ها، شرکت‌های بزرگ، نهادهای بین‌المللی و فعالان فناوری درباره آینده اقتصاد جهانی تبدیل شد. برخلاف اجلاس زمستانی داووس که معمولاً بر مسائل کلان سیاسی و اقتصادی متمرکز است، اجلاس تابستانی بیش از هر چیز بر نوآوری، فناوری، کارآفرینی و تحولات ساختاری اقتصاد جهانی تمرکز دارد.
اگرچه دستور کار رسمی اجلاس موضوعاتی همچون رشد اقتصادی، تجارت، سرمایه‌گذاری، هوش مصنوعی، انرژی و توسعه پایدار را در بر می‌گرفت، اما در پس این مباحث، یک پیام مشترک قابل مشاهده بود. اقتصاد جهانی در حال ورود به مرحله‌ای است که در آن فناوری، داده و توانایی حکمرانی بر نوآوری، بیش از عوامل سنتی، جایگاه کشورها را در نظام بین‌الملل تعیین خواهد کرد. اجلاس تابستانی داووس را می‌توان تلاشی برای ترسیم قواعد نظم اقتصادی و فناورانه آینده دانست.
مباحث اقتصادی اجلاس نشان داد که اگرچه نگرانی درباره کندی رشد اقتصاد جهانی همچنان پابرجاست اما اولویت سیاست‌گذاران دیگر صرفاً افزایش نرخ رشد نیست و افزایش تاب‌آوری اقتصادها در برابر شوک‌های ژئوپلیتیکی، فناوری و اقلیمی اهمیت بیشتری یافته است. در نتیجه مفاهیمی مانند امنیت زنجیره تأمین، تنوع‌بخشی به منابع تولید، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتال و توسعه صنایع راهبردی جایگاه پررنگ‌تری نسبت به رویکردهای سنتی آزادسازی تجارت پیدا کرده‌اند.
همزمان رقابت میان قدرت‌های بزرگ نیز از حوزه تجارت به عرصه سیاست صنعتی و فناوری منتقل شده است. سرمایه‌گذاری گسترده دولت‌ها در نیمه‌هادی‌ها، هوش مصنوعی، انرژی‌های پاک و زیرساخت‌های دیجیتال نشان می‌دهد که مزیت رقابتی کشورها بیش از گذشته به ظرفیت نوآوری و توانمندی فناورانه آنها وابسته خواهد بود. در چنین شرایطی رشد اقتصادی نتیجه تعامل میان سیاست صنعتی، فناوری و امنیت اقتصادی است.
محورهای جدید رقابت جهانی در حوزه فناوری
یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های اجلاس دالیان ۲۰۲۶ قرار گرفتن فناوری در مرکز مباحث اقتصادی و ژئوپلیتیکی بود. در این اجلاس فناوری به عنوان به‌عنوان زیربنای رشد، امنیت، رقابت‌پذیری و حتی حکمرانی جهانی مورد توجه قرار گرفت و تمرکز مباحث از توسعه فناوری به توسعه، مالکیت و حکمرانی فناوری‌های راهبردی تغییر یافته است. هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی، زیست‌فناوری، زیرساخت‌های دیجیتال و انرژی‌های نو، مهم‌ترین حوزه‌هایی هستند که بر اساس نتایج اجلاس، تعیین کننده آینده اقتصاد جهانی خواهند بود. لیست زیر 10 فناوری نوظهور تعیین‌کننده در دهه آینده را نشان می‌دهد که می‌توانند ساختار تولید، امنیت، سلامت، انرژی و حکمرانی را دگرگون کنند.
پیام‌های راهبردی اجلاس دالیان
اجلاس تابستانی داووس ۲۰۲۶ نشان داد که اقتصاد جهانی در آستانه یک گذار مهم قرار دارد. گذاری که در آن رقابت کشورها بیش از آنکه بر سر بازارها، منابع یا ظرفیت تولید باشد، بر سر فناوری، داده، استانداردها و قواعد حکمرانی متمرکز خواهد بود. بنابراین اجلاس دالیان بیش از آنکه درباره رشد اقتصادی باشد درباره شکل‌گیری نظم جدید فناوری و اقتصاد جهانی بود.
- نخستین پیام اجلاس، تبدیل فناوری به مهم‌ترین مولفه قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیکی است. هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی، زیست‌فناوری، زیرساخت‌های دیجیتال و انرژی‌های نو به ابزارهای تعیین‌کننده قدرت ملی، رقابت‌پذیری صنعتی و نفوذ بین‌المللی تبدیل شده‌اند. به همین دلیل سیاست صنعتی کشورها نیز به‌سرعت در حال همگرایی با سیاست فناوری است.
- دومین پیام، تبدیل هوش مصنوعی از یک فناوری نوظهور به یک زیرساخت عمومی اقتصاد است. همان‌گونه که اینترنت و رایانش ابری طی دو دهه گذشته زیربنای تحول دیجیتال بودند، اکنون هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به زیرساخت مشترک تولید، خدمات، سلامت، حمل‌ونقل و حتی حکمرانی عمومی است. در چنین شرایطی مزیت رقابتی کشورها به توانایی به‌کارگیری گسترده این فناوری در بخش‌های مختلف اقتصاد وابسته خواهد بود.
- پیام سوم، تغییر رویکرد اقتصاد جهانی از کارایی به تاب‌آوری است. تجربه همه‌گیری کرونا، تشدید رقابت‌های ژئوپلیتیکی و اختلال در زنجیره‌های تأمین، دولت‌ها را به این جمع‌بندی رسانده است که امنیت اقتصادی به اندازه بهره‌وری اهمیت دارد. بنابراین سرمایه‌گذاری در ظرفیت‌های داخلی، تنوع‌بخشی به زنجیره‌های تامین و کاهش وابستگی به فناوری‌ها و مواد راهبردی به اولویت بسیاری از اقتصادهای بزرگ تبدیل شده است.
- چهارمین پیام مهم اجلاس، اهمیت روزافزون حکمرانی فناوری است. رقابت جهانی دیگر تنها بر سر توسعه فناوری نیست و بر سر تدوین استانداردها، قواعد تنظیم‌گری، مالکیت داده، امنیت سایبری و چارچوب‌های حقوقی فناوری‌های نوظهور نیز جریان دارد. اینکه فناوری‌هایی مانند مدل‌های جهان شناختی، رمزنگاری مقاوم در برابر رایانش کوانتومی، واکسن‌های شخصی‌سازی‌شده mRNA و فناوری‌های زیستی پیشرفته، تنها در صورتی می‌توانند به مقیاس جهانی برسند که همزمان سازوکارهای تنظیم‌گری، استانداردسازی و اعتماد بین‌المللی نیز توسعه یابد.
اجلاس دالیان تصویری از جهانی ارائه می‌دهد که در آن رقابت و همکاری به‌طور همزمان ادامه خواهند داشت. رقابت بر سر فناوری‌های راهبردی، داده و زنجیره‌های ارزش پیشرفته تشدید خواهد شد اما چالش‌هایی مانند امنیت سایبری، سلامت جهانی، تغییرات اقلیمی و حکمرانی هوش مصنوعی بدون همکاری‌های بین‌المللی قابل مدیریت نیستند. می‌توان گفت مهم‌ترین پیام اجلاس آن است که مزیت رقابتی کشورها در دهه پیش رو به توانایی آنها در توسعه فناوری و ایجاد نهادهای کارآمد برای حکمرانی نوآوری وابسته خواهد بود.
